Rzym – parki miejskie

Park w Rzymie? Wiele parków! Rzym jest zielony? Absolutnie. Wieczne Miasto jest jednocześnie — wedle danych Eurostat — gminą europejską o największym obszarze terenów zielonych na mieszkańca wśród dużych stolic. Gdy nogi odmówią posłuszeństwa po ósmej godzinie stania przed kolejnym arcydziełem, rozwiązanie jest proste: park. Rzym ma ich kilkanaście, a każdy z nich opowiada — bo inaczej się tu nie da — swoją własną historię. Od papieskich ogrodów Pamphilj po akwedukty, które dwa tysiąclecia po wybudowaniu wciąż wzbudzają zachwyt inżynjerów. Na tej stronie znajdziesz przewodnik po parkach miejskich Rzymu: kiedy są otwarte, jak dojechać i co koniecznie zobaczyć w każdym z nich.

Villa Borghese

To najbardziej znany park w Rzymie, położony nieopodal centrum miasta. Został założony na początku XVII wieku na polecenie kardynała Scypiona Borghese, w miejscu, gdzie wcześniej znajdowały się ogrody Lukullusa — tak, tego samego, którego imię stało się synonimem wystawnej uczty. Pomiędzy obsadzonymi rzędami pinii umieszczono fontanny Giovanniego Fontany i rzeźby Pietra Berniniego. Do parku prowadzi aż 18 wejść z różnych stron miasta — najbardziej znane to Porta Pinciana, Piazzale Flaminio, wzgórze Pincio oraz Viale delle Belle Arti.
Wśród alejek kryje się wiele cennych budowli: Fontane Oscure dzieła F. Ponzio (1613 r.), XVIII-wieczne fontanny Cavalli Marini i Pupazzi, Piazza di Siena — miejsce corocznych prestiżowych zawodów jeździećkich — świątynia Diany ze starożytną rzeżbą Afrodyty w środku oraz orologio ad acqua, niezwykły zegar wodny z 1876 roku autorstwa ojca dominikanina Giovanniego Battisty Embriaco (odrestaurowany w roku 2000). Główną atrakcją jest oczywiście Galeria Borghese — jedna z najlepszych galerii rzeźby i malarstwa na świecie — rezerwacja biletów jest absolutnie obowiązkowa.
Na terenie parku mieści się również ogród zoologiczny, założony w 1911 roku.

Villa Doria Pamphilj

Villa Doria Pamphilj to największy park publiczny Rzymu — 180 hektarów zieleni przy via Aurelia Antica, otwarty dla mieszkańców i turystów od 1971 roku. Założył go Panfilo Pamphili w 1630 roku; do dzisiaj zachował XVII-wieczny charakter z urokliwymi alejkami, oczkami wodnymi i jeziorkami. To ulubione miejsce joggerów, rowerzystów i rodzin z dziećmi.
Głównym wejściem jest Porta San Pancrazio. Na terenie parku warto odszukać Casino del Bel Respiro — jeden z najlepszych barokowych budynków willi — oraz sekretny ogród i Giardino del Teatro. Zachodnia część parku ma charakter wiejski i jest idealna na piknik.
Godziny otwarcia: 7:00–18:00 (październik–luty), 7:00–20:00 (marzec, wrzesień), 7:00–21:00 (kwiecień–sierpień). Dojazd: autobusy 710, 870, 31, 791, 44.

Villa Ada

Villa Ada Savoia to jeden z największych parków publicznych Rzymu — 160 hektarów za murami Aureliańskimi, na terenach, gdzie w czasach antycznych leżało miasto Antemnae (ante amnem = przed rzeką), w miejscu, gdzie Aniene uchodzi do Tybru. Niedaleko przebiega jedna z najstarszych ulic Wiecznego Miasta, via Salaria — dawna droga soli, po której przez wieki wędrowały karawany z tym najcenniejszym ze składników.
W środku parku stoi Villa Reale, dziś siedziba konsulatu Egiptu, oraz zabytkowe budynki: La Finanziera, Casale delle Cavalle Madri, Villa Polissena i Casino Pallavicini. Latem odbywają się tu liczne koncerty na świeżym powietrzu.

Parco degli Acquedotti — Park Akweduktów

Jeśli szukasz w Rzymie miejsca, gdzie historia dosłownie wyrasta z ziemi na wysokość dziesięciu pięter — przyjedzieć tu. Park Akweduktów (Parco degli Acquedotti) leży w południowo-wschodniej części miasta, kilka kilometrów od centrum, i zajmuje około 240 hektarów. Serce parku tworzą monumentalne łuki Aqua Claudia — akweduktu rozpoczętego za Kaliguli w 38 r. n.e., ukończonego przez Klaudiusza w 52 r. n.e., doprowadzającego do Rzymu 180 000 m³ wody dziennie na odległość 69 km z gór Lazio. Nad nim — dosłownie nad nim, jak autostrada nad autostradą — biegnie Anio Novus, drugi wielki akwedukt, o jeszcze większej przepustowości.
Obok wznosi się skromniejszy Aqua Felice, zbudowany w latach 1585–1587 za papieża Sykstusa V — był to pierwszy akwedukt wzniesiony w Rzymie po upadku Cesarstwa Zachodniego, a do jego budowy użyto część materiałów ze starożytnych wodociągów (prawdziwy recykling po rzymsku). Widać tu również fragmenty najstarszego spośród nich, Aqua Marcia z połowy II w. p.n.e.
Park jest dostępny bezpłatnie, przez cały rok i przez całą dobę. Dojazd: metro A (stacja Subaugusta lub Giulio Agricola), autobusy 557, 451, 503, 552. Wskazówka przewodnika: najlepiej przyjść o wschodzie lub zachodzie słońca — fotografie z sylwetkami łuków na tle ciepłego nieba należą do najpiękniejszych, jakie można przywieźć z Rzymu.

Villa Aldobrandini

Ten mały, ale niezwykły park miejski na Kwirynale został założony w 1575 roku przez Carla Lombardi dla rodziny Vanvitelli. W ciągu kolejnych lat był wielokrotnie przebudowywany; największe przedsięwzięcie miało miejsce w 1876, kiedy nadano mu charakter ogrodu ukrytego. Jest otoczony wysokimi murami odgradzającymi go od zgiełku ruchliwych ulic centrum: Via Nazionale, Via Mazzarino i Largo Magnanapoli. Poza uroczą panoramą, jaką można podziwiać z tarasów, warto przejść się alejkami wśród kamelii, drzew cytrusowych, palm i egzotycznych roślin.
Wejście znajduje się przy skrzyżowaniu Via Mazzarino z Via Nazionale — dwa kroki od Rynku Trajana i wieży Torre delle Milizie.

Villa Sciarra

Villa Sciarra powstała na miejscu, gdzie dawniej znajdowały się ogrody Cezara. W ciągu wieków była własnością różnych zamożnych rodzin, aż trafiła w ręce amerykańskiego dyplomaty George’a Wurtsa na początku XX wieku. To jemu zawdzięczamy dzisiejszy wygląd parku — niezwykły pod względem botanicznym i artystycznym. Znajdą się tu liczne fontanny: Fontana dei Satiri, Fontana della Tartaruga, Fontana dei Putti, Fontana delle Sfingi, Fontana di Diana e Endimione, a wśród drzew — palmy z Wysp Kanaryjskich, cedry, cyprysy, wawrzyny i magnolie. Przy Viale Klitsche mieści się dawna ptaszarnia, którą wybudował sam Wurts dla białych pawiów.
Wejścia: via Calandrelli, viale delle Mura Gianicolensi. Autobusy 75, 710, 44.

Villa Torlonia

Villa Torlonia to publiczny park w dzielnicy Nomentano z fascynującą historią własności: od rodziny Pamphili przez Collonów aż do bankierów Torlonii, którzy od 1806 roku — z pomocą architekta Giuseppe Valadier — zamienili tereny rolnicze w elegancką rezydencję. Valadier i jego następcy wznieśli tu Casino Nobile, Teatr, fantastyczną Casinę delle Civette, świątynię Saturna i kaplicę św. Aleksandra.
Ciekawostka historyczna warta wspomnienia: w latach międzywojennych Casino Nobile było rezydencją Benita Mussoliniego. Natomiast pod parkiem, odkryte w 1919 roku, spoczywają szczątki hebrajskiego cmentarza. Dziś park jest własnością miasta (od 1978 r.), a główne budynki pełnią funkcje muzealne. Polecam również osobną stronę o Villa Torlonia.
Dojazd: autobus 36 z dworca Termini (przystanek Nomentana/Trieste) lub 84 ze stacji Nomentana.

Parco dell’Appia Antica

Parco dell’Appia Antica to ogromny park o powierzchni 3400 hektarów — dla porównania, Central Park w Nowym Jorku ma zaledwie 341 ha. Ograniczony od północy Murami Aureliańskimi, a od południa aż po dzielnicę S. Maria delle Mole, jest żywym muzeum pod gołym niebem, w którym każda epoka pozostawiła swój ślad.
Znajdą się tu: Termy Karakalli, Porta San Sebastiano, mauzoleum Cecylii Metelli, Villa dei Quintilli, a z pierwszych wieków chrześcijaństwa — katakumby św. Kaliksta, Domitilli i św. Sebastiana. W Valle della Caffarella wznosi się Ninfeo di Egeria (willa z II w. n.e.) i kośc iół św. Urbana.
W parku wyznaczono 5 tras spacerowych i 6 tras rowerowych. Wypożyczalnie rowerów są dostępne naprzeciwko restauracji Quo Vadis. Więcej informacji: Via Appia Antica — spacerem lub na rowerze.

Villa Glori

Park Villa Glori miał być początkowo częścią ambitnego projektu napoleńskiego „Passeggiata Flaminia”, który w rezultacie okazał się jedną z większych klap urbanistycznych XIX-wiecznego Rzymu. Założony ostatecznie w 1887 roku jako część dużego Parco della Rimembranza, od 1915 roku jest miejscem upamiętnienia ofiar wojen. Swój dzisiejszy kształt zawdzięczamy Raffaelowi De Vico.
Wejście główne: Piazzale della Rimembranza.

Park Oppio

Wzgórze i park Oppio w epoce rzymskiej było miejscem intensywnej urbanizacji. W średniowieczu tereny przeznaczono pod ogrody i sady, a dopiero w 1871 roku stworzono tu park publiczny. Park zajmuje powierzchnię 11 hektarów i prowadzą do niego 4 wejścia: od viale del Monte Oppio, via delle Terme di Traiano, via Labicana oraz via Nicola Salvi.
Znajdą się tu pamiątki kilku epok jednocześnie: Termy Trajana, pawilon Domus Aurea (Nerona), Termy Tytusa, fontanny, świątynia nimf z ozdobami tufowymi autorstwa A. Giorgiuttiego. Roślinność typowo śródziemnomorska: pinie, cyprysy, oleandry, palmy, również róże i mirty — rośliny znane już z ogrodów starożytnych.

Park Scypionów

Park ma powierzchnię zaledwie 1,6 ha i leży pomiędzy via Latina a via Appia. Do XVII wieku mieściły się tu ogrody i winnice, aż w 1614 roku odkryto grobowiec rodziny Scypionów — jednego z najpotężniejszych rodów Republiki Rzymskiej — pochodzący z III w. p.n.e. Wykopaliska przerwano i powrócono do nich dopiero w 1780 roku, odkrywając wiele grobowców zdobionych mozaikami i freskami. Po zjednoczeniu Włoch park zaprojektował Raffaele De Vico (1931). Latem odbywają się tu imprezy i zabawy dla dzieci.
Wejście: via di Pontina Latina 10. Otwarty codziennie od 7:00 do zachodu słońca. Autobusy 628, 671, 714, 665, 360.

Villa Celimontana

Dwa kroki od Koloseum, praktycznie na ruinach świątyni Klaudiusza, znajduje się jeden z najprzyjemniejszych zakątków „zielonego” Rzymu — park Celio. Ogród zaczyna się tuż obok kościoła Santa Maria in Domnica. W średniowieczu były tu winnice; w połowie XVI w. Giacomo Mattei zamienił je w elegancki ogród pełen posągów i fontann. Osobliwością parku jest egipski obelisk Ramzesa II — przez jakiś czas leżał po prostu na ziemi w pobliżu, aż rodzina Mattei zabrała go do swojego ogrodu. Latem odbywają się tu coroczne międzynarodowe koncerty muzyki jazzowej.
Park otwarty codziennie od godz. 7:00 do zachodu słońca. Metro B (stacja Colosseo) lub autobusy 81, 673. Doskonałe miejsce dla dzieci — plac zabaw i przejażdźki na kucykach. Obok parku są dwa kościoły, które naprawdę warto zobaczyć: bazylika świętych Giovanni e Paolo (podziemia!) i kośc iół-rotunda Santo Stefano Rotondo.