Obrazy Caravaggia w Rzymie, to temat wycieczki niezwykłej nawet dla zaawansowanych w poznawaniu sztuki turystów. Niewielu malarzy zostawiło na jednym mieście tak głęboki odcisk kciuka jak Michelangelo Merisi, zwany od rodzinnego miasteczka Caravaggiem (ur. 29 września 1571, zm. 18 lipca 1610). Do Rzymu przyjechał jako nikomu nieznany prowincjusz, wyjechał – pod osłoną nocy, ściągając za sobą wyrok śmierci za zabójstwo – jako najbardziej dyskutowany malarz swojej epoki. Po drodze zostawił miastu największe na świecie skupienie swoich płócien: około dwudziestu pięciu autentycznych dzieł, wciąż rozsianych po kościołach i muzeach, dla których malarz je tworzył. Dobra wiadomość dla turysty o ograniczonym budżecie: trzy najważniejsze cykle można zobaczyć całkowicie bezpłatnie, po prostu wchodząc do kościoła.
Menu strony
Kim był Caravaggio i kiedy naprawdę przyjechał do Rzymu
Podręczniki przez dekady podawały, że Caravaggio przybył do Rzymu w 1592 lub 1593 roku, jako dwudziestolatek. Historycy jednak lubią się kłócić, a w 2011 roku, przy okazji wystawy Caravaggio a Roma. Una vita dal vero w Archivio di Stato di Roma, badacze Orietta Verdi i Michele Di Sivo ogłosili odkrycie dwóch nieznanych wcześniej dokumentów sądowych. Z zeznania praktykanta fryzjerskiego Pietropaola Pellegriniego, złożonego 11 lipca 1597 roku, wynika, że Caravaggio pracował od wiosny 1596 roku w warsztacie sycylijskiego malarza Lorenza Carliego przy via della Scrofa – a to przesuwa jego przyjazd do Rzymu na koniec 1595 roku, gdy miał już 24-25 lat. Różnica wydaje się drobna, ale zmusza do przemyślenia na nowo chronologii jego wczesnych dzieł – i skraca okres, w którym Merisi miał czas „nauczyć się zawodu” w stolicy. Nie wszyscy się z tym zgadzają: badacz Giacomo Berra broni wcześniejszej daty, argumentując za podróżą Merisiego do Rzymu w orszaku jego pani, markizy Costanzy Sforzy Colonny. Spór trwa, źródła są fragmentaryczne – i to normalny stan rzeczy w historii sztuki, cokolwiek by nie sugerowały pewne siebie tabliczki informacyjne w muzeach.
W warsztacie Carliego młody Merisi malował głowy świętych i Madonny na sprzedaż po jednym grosso za sztukę – równowartości porządnego obiadu w rzymskiej tawernie – i podobno potrafił wykonać nawet trzy takie głowy dziennie, „będąc niezmiernie biednym i obdartym”, jak zanotował jego XVII-wieczny biograf Giovanni Baglione. Mieszkał w rionie Campo Marzio, dosłownie kilkaset metrów od kościołów, w których dziś wisi jego najsłynniejsze dzieło.
Nocna bójka i pożyczony płaszcz
Ten sam dokument z 1597 roku ujawnia epizod, który świetnie oddaje codzienność młodego Caravaggia w Rzymie. We wtorek 8 lipca 1597 roku, około godziny 22:30, muzyk Angelo Zanconi wracał do domu w okolicach via della Scrofa, gdy zaatakował go nieznany napastnik, uderzając kijem w kolano; inni ścigali go z mieczami. W panicznej ucieczce Zanconi zgubił płaszcz (tzw. ferraiolo). Tego samego wieczoru Caravaggio, wracający z kolacji w osterii „della Lupa” w towarzystwie handlarza obrazów Costantina Spady i malarza Prospera Orsiego, natknął się na miejsce zdarzenia, podniósł porzucony płaszcz i próbował go oddać praktykantowi fryzjerskiemu Pietropaolowi – który jednak wypierał się, że to jego, i sprawę wyjaśniono dopiero po nocy spędzonej przez chłopaka w areszcie. Z zeznań wyłania się także fizyczny portret trzydziestoletniego już wtedy Caravaggia: mężczyzna „słusznego wzrostu, raczej krępy niż gruby, o oliwkowej cerze i rzadkiej, ciemnej brodzie”, mówiący „po lombardzku”. Czy Merisi brał udział w napaści, czy tylko przypadkiem znalazł się na miejscu i próbował pomóc? Akta milczą – sędziowie nigdy nie przesłuchali samego malarza, a sprawa pozostała, jak wiele epizodów z jego biografii, nierozstrzygnięta.
Trzy kościoły, w których Caravaggio nie kosztuje nic
Kaplica Contarelli w kościele San Luigi dei Francesi
23 lipca 1599 r. Caravaggio podpisał kontrakt na dekorację kaplicy ufundowanej przez kardynała Matteo Contarellego – i tym samym otrzymał swoje pierwsze prawdziwie publiczne zamówienie, w wieku niespełna trzydziestu lat. Cykl trzech płócien o życiu św. Mateusza malował do 1602 roku. Ciekawostka, którą zawsze opowiadam grupie: pierwsza wersja obrazu „Św. Mateusz i Anioł” została odrzucona przez zleceniodawców jako zbyt naturalistyczna – święty miał wystawać z płótna jak prostak o brudnych nogach, bez śladu boskiej godności. Obraz powędrował do prywatnej kolekcji, a później do Berlina, gdzie spłonął w 1945 roku; znamy go dziś jedynie z czarno-białej fotografii. Caravaggio namalował drugą, bardziej dyplomatyczną wersję, którą widzimy do dziś na ołtarzu.
A skoro już przy Contarellim jesteśmy – warto wiedzieć, kim był fundator kaplicy, bo jego historia to gotowy scenariusz na rzymski skandal. Kardynał Matteo Contarelli piastował za życia intratny urząd datariusza papieskiego (odpowiedzialnego m.in. za sprzedaż beneficjów kościelnych) i dorobił się na tym fortuny szacowanej po jego śmierci na ponad 100 000 skudów – kwoty, która w oczach współczesnych jednoznacznie trąciła symonią. Papież Sykstus V, by nie dopuścić do skandalu obiegającego całą Europę, po prostu wyciszył śledztwo. Dopiero trzydzieści lat później papież Klemens VIII rozwiązał sprawę po swojemu: przejął spadek kardynała i dokończył z tych pieniędzy dekorację jego kaplicy grobowej – tej samej, w której dziś podziwiamy Caravaggia. Innymi słowy: patrzycie na arcydzieło sfinansowane z fortuny, której pochodzenia sam Watykan wolał dokładnie nie tłumaczyć.
Ciekawostka techniczna, o której rzadko się mówi: prześwietlenia rentgenowskie Męczeństwa św. Mateusza ujawniły, że pod widoczną dziś kompozycją kryje się zupełnie inny, wcześniejszy obraz tej samej sceny, który Caravaggio sam zamalował, uznawszy pierwsze podejście za nieudane – zbyt sztywne, zbyt cytujące antyczne wzory, bez dramaturgii. Dopiero w drugim podejściu wymyślił kompozycję, którą znamy: ofiarę leżącą na pierwszym planie i wir gwałtownych reakcji wciągający widza w scenę. Nawet geniusz nie od razu trafia idealnie za pierwszym razem – i to jest, prawdę mówiąc, całkiem pocieszające.
Obrazy Caravaggia – cykl św. Mateusza w kaplicy Contarelli:
– Powołanie św. Mateusza (Vocazione di San Matteo)
– Męczeństwo św. Mateusza (Martirio di San Matteo)
– Św. Mateusz i anioł (San Matteo e l’Angelo).
Kościół SAN LUIGI DEI FRANCESI – Piazza San Luigi dei Francesi 5 – Rzym
Bazylika Santa Maria del Popolo – kaplica Cerasi
Jesienią 1600 roku, zaledwie kilka miesięcy po sukcesie w San Luigi, Caravaggio dostał kolejne zamówienie – od bankiera Tiberio Cerasiego, na dwie boczne kaplice w bazylice Santa Maria del Popolo. Tematy: Nawrócenie św. Pawła i Ukrzyżowanie św. Piotra. Obie sceny rozegrane są z tą samą surową ekonomią środków, która stała się znakiem firmowym malarza – Paweł leży powalony światłem niemal dosłownie, jakby błyskawica strąciła go z konia, a starzejący się Piotr jest podnoszony na krzyż przez najemników o twarzach robotników z rzymskiego przedmieścia, nie aniołów.
Nawrócenie św. Pawła (Conversione di San Paolo)
Ukrzyżowanie św. Piotra (Crocefissione di San Pietro)
Bazylika SANTA MARIA DEL POPOLO – Piazza del Popolo 12 – Rzym
Bazylika Sant’Agostino
Najpóźniejszy z trzech darmowych Caravaggiów, namalowany około 1604-1606 roku. Madonna z Dzieciątkiem przyjmuje hołd dwóch pielgrzymów o bosych, zabrudzonych stopach – i to właśnie te stopy wywołały skandal w epoce, w której świętość kojarzono z czystością, nie z pyłem drogi. Współcześni krytycy pisali o „wulgarności”; dzisiejszy turysta widzi po prostu jedną z najbardziej ludzkich Madonn w historii malarstwa. Kościół znajduje się kilka kroków od Fontanny Czterech Rzek na Piazza Navona – warto połączyć obie wizyty w jednej przechadzce.
Bazylika św. Augustyna – Piazza Sant’Agostino – Rzym
Muzea – gdzie reszta kolekcji czeka za bilet
Galleria Borghese
Pięć dzieł, w tym najsłynniejszy „autoportret” malarza – głowa Goliata w obrazie Dawid z głową Goliata jest, według wielu historyków sztuki, twarzą samego Caravaggia, podczas gdy modelem dla Dawida miał być jego młody uczeń. Galeria wymaga rezerwacji terminu wejścia z wyprzedzeniem – więcej w naszym przewodniku po Galerii Borghese.
Warto dodać, że część tej kolekcji nie trafiła do Borghese drogą, którą chciałby się dziś chwalić żaden kolekcjoner. Kardynał Scipione Borghese, siostrzeniec papieża Pawła V i nienasycony miłośnik sztuki, w 1607 r. doprowadził do skonfiskowania całej pracowni malarza Cavaliera d’Arpino – dawnego pracodawcy młodego Caravaggia – pod pretekstem nielegalnego posiadania broni. Wraz z nią do rąk kardynała trafiły wczesne płótna samego Caravaggia, które wcześniej znajdowały się w posiadaniu d’Arpina. Metody kolekcjonerskie Scipione bywały, delikatnie mówiąc, dyskusyjne etycznie – ale to właśnie dzięki nim mamy dziś w jednym miejscu największy na świecie zbiór jego obrazów.
Łatwo przeoczyć wśród tych sześciu płócien Chorego Bachusa (Bacchino malato, 1593-1594) – a szkoda, bo to jedna z bardziej przejmujących historii wczesnego okresu rzymskiego. Blady młodzieniec o fioletowawych ustach, w koronie z liści winorośli, trzymający kiść winogron – częściowo już zgniłych – to najprawdopodobniej autoportret samego Caravaggia, namalowany w czasie, gdy trafił do szpitala Santa Maria della Consolazione, prawdopodobnie z powodu malarii. Zamiast triumfującego boga wina dostajemy chorego, wycieńczonego młodzieńca: mały traktat o kruchości ciała, namalowany, zanim ktokolwiek w Rzymie wiedział, kim jest jego autor.
Caravaggio – dzieła w Galerii Borghese:
– Chłopiec z koszem owoców (Fanciullo con canestro di frutta)
– Chory Bachus (Bacchino malato)
– Madonna giermków lub Madonna z Dzieciątkiem i św. Anną (Madonna dei palafrenieri)
– Św. Hieronim piszący (San Girolamo scrivente)
– Dawid z głową Goliata (Davide con la testa di Golia).
Galeria Borghese – Piazzale del Museo Borghese 5 – Rzym
Galeria Corsini
Mniej znana, ale wcale nie mniej wartościowa zatrzymanka na trasie caravaggiowskiej. Św. Jan Chrzciciel na pustyni trafił do kolekcji rodu Corsini wraz z innymi dziełami, gdy ta jedna z najbogatszych florentyńskich rodzin osiedliła się w Rzymie po wyborze Lorenza Corsiniego na papieża Klemensa XII w 1730 roku. Dziś galeria, mieszcząca się w XVII-wiecznym Palazzo Corsini na lewym brzegu Tybru, jest jedną z dwóch siedzin Gallerie Nazionali Barberini Corsini – i jedną z najspokojniejszych, najmniej zatłoczonych przestrzeni muzealnych w centrum Rzymu.
Św. Jan Chrzciciel na pustyni (San Giovanni Battista nel deserto)
GALLERIA CORSINI – Via della Lungara 10 – Rzym
Palazzo Barberini – Galleria Nazionale d’Arte Antica
Judyta odcinająca głowę Holofernesowi to jeden z najbrutalniejszych obrazów Caravaggia – namalowany prawdopodobnie wkrótce po jego pierwszych rzymskich sukcesach, ok. 1599-1602 roku, ukazuje moment egzekucji z chłodną, chirurgiczną precyzją, bez cienia heroicznej teatralności. Narcyz, zachwycony własnym odbiciem w wodzie, to z kolei jeden z niewielu obrazów Caravaggia o tematyce mitologicznej, nie religijnej. Oba dzieła trafiły do kolekcji Galerii Nazionale d’Arte Antica, która od 2016 roku łączy dwa pałace – Palazzo Barberini i Palazzo Corsini – w jedną instytucję muzealną.
Obrazy Caravaggia – dzieła w Galerii Barberini:
– Judyta z głową Holefernesa
– Narcyz
Palazzo Barberini – Galleria Nazionale d’Arte Antica – Via delle Quattro Fontane, 13 – Rzym
Galleria Doria Pamphilj
Doria Pamphilj zasługuje na osobną wzmiankę z jednego powodu: to jedyne miejsce na tej liście, które wciąż jest prywatnym domem. Rodzina Doria Pamphilj mieszka w części pałacu do dziś, a galeria pozostaje ich własnością – rzadkość w mieście, gdzie większość wielkich kolekcji dawno przeszła w ręce państwa. Obrazy Caravaggia kupiła do kolekcji Olimpia Maidalchini, teściowa papieża Innocentego X i jedna z najbardziej wpływowych – i najbardziej kontrowersyjnych – kobiet w historii papiestwa, znana współczesnym jako „Donna Olimpia” lub, mniej uprzejmie, „Pimpaccia”. Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu i Magdalena powstały niemal w tym samym czasie, na początku rzymskiej kariery malarza, jeszcze przed jego pierwszym wielkim publicznym sukcesem w San Luigi dei Francesi.
Obrazy Caravaggia – dzieła w Galerii Doria Pamphilj:
– Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu (Riposo dalla fuga in Egitto)
– Magdalena (Maddalena)
– Św. Jan Chrzciciel dziecięciem – kopia kapitolińska (San Giovanni Battista).
GALLERIA DORIA PAMPHILJ – Piazza del Collegio Romano 2 – Rzym
Muzea Watykańskie – Pinacoteca
Złożenie do grobu to jedyny obraz Caravaggia, który opuścił rzymski kościół wbrew woli wszystkich poza Napoleonem. Namalowany między 1602 a 1604 rokiem dla rodziny Vittrice w kościele Santa Maria in Vallicella (Chiesa Nuova), w 1797 roku został zarekwirowany na mocy traktatu z Tolentino i wywieziony do Paryża, gdzie zawisł w Musée Napoléon – dzisiejszym Luwrze. Do Włoch wrócił dopiero w 1816 roku dzięki misji dyplomatycznej Antonia Canovy, ale nie do swojej pierwotnej kaplicy – trafił do papieskiej Pinakoteki, gdzie wisi do dziś. W Chiesa Nuova został zastąpiony XIX-wieczną kopią.
Złożenie Jezusa do grobu (Deposizione di Cristo)
MUZEA WATYKAŃSKIE – Pinacoteca – Viale Vaticano 100 – Rzym
Muzea Kapitolińskie – Pinacoteca
Pinakoteka Kapitolińska, ulokowana na piętrze najstarszego muzeum publicznego świata (otwartego dla zwiedzających już w 1471 roku), kryje dwa niewielkie, ale ważne dzieła Caravaggia. Wróżenie z ręki (Buona Ventura) to jedna z jego najwcześniejszych rzymskich kompozycji – scena, w której młody elegant pozwala oszukać się cygance kradnącej mu pierścień, podczas gdy ten zapatrzony jest w jej oczy. Drugi obraz, Św. Jan Chrzciciel dziecięciem, jest jedną z kilku wersji tego tematu, jakie Caravaggio powtarzał w swojej rzymskiej karierze.
Obrazy Caravaggia – dzieła z Pinakoteki Muzeów Kapitolińskich:
– Wróżenie z ręki (Buona Ventura)
– Św. Jan Chrzciciel dziecięciem (San Giovanni Battista).
MUZEA KAPITOLIŃSKIE – Pinacoteca – Piazza del Campidoglio – Rzym
Zakrystia kościoła Santa Maria Della Concezione
Kościół kapucynów na Via Veneto jest dziś znany głównie z makabrycznej krypty wyłożonej kościami zakonników – ale w zakrystii kryje się znacznie subtelniejsza atrakcja. Św. Franciszek medytujący to druga, mniej dramatyczna interpretacja tematu, który Caravaggio podjął także dla rodziny Barberini (ta wersja znajduje się dziś w Galerii Nazionale d’Arte Antica, opisanej powyżej). Obraz przedstawia świętego zatopionego w kontemplacji czaszki – typowy dla epoki motyw memento mori, ale podany z charakterystyczną dla Caravaggia surowością i brakiem teatralnego gestu.
Obraz Caravaggia – Św. Franciszek medytujący (San Francesco in meditazione)
SANTA MARIA DELLA CONCEZIONE – Via Veneto 27 – Rzym
Willa Casino Boncompagni Ludovisi
Caravaggio – Fresk „Jowisz, Neptun, Pluton” na sklepieniu laboratorium alchemicznego – jedyny znany mural Caravaggia, namalowany dla kardynała Francesco Maria del Monte.
Uwaga praktyczna: budynek (zwany też Casino dell’Aurora) od 2022 roku jest przedmiotem spadkowego sporu sądowego między dziedzicami rodu Boncompagni Ludovisi, a sąd w Rzymie wielokrotnie wstrzymywał zwiedzanie grupowe. Stała rezerwacja u administracji willi praktycznie nie istnieje – dostęp bywa możliwy wyłącznie podczas okazjonalnych otwarć organizowanych przez instytucje kultury (np. Giornate FAI lub wydarzenia powiązane ze Scuderie del Quirinale). Przed planowaniem wizyty sprawdź aktualne ogłoszenia FAI (fondoambiente.it) – stare dane kontaktowe willi z poprzednich lat nie są już wiarygodne.
CASINO DELL’AURORA (Boncompagni Ludovisi) – Via Lombardia 46 – Rzym
Ile kosztował obraz Caravaggia
To rzadko poruszany wątek, a szkoda, bo daje najbardziej namacalne wyobrażenie o karierze Merisiego. Na początku, u Lorenza Carliego, malował głowy świętych po jednym grosso sztuka. Pierwsza udokumentowana sprzedaż samodzielnego obrazu to Chłopiec ukąszony przez jaszczurkę, za który – według biografa Giulia Manciniego – otrzymał 25 giuli, czyli pięćdziesiąt razy więcej niż za pojedynczą głowę.
Później ceny rosną gwałtownie. Za boczne płótna kaplicy Contarelli w 1600 roku dostaje 400 skudów; dwa lata później, za Świętego Mateusza z aniołem, kolejne 150. Za Ukrzyżowanie świętego Piotra i Nawrócenie świętego Pawła w Santa Maria del Popolo Tiberio Cerasi oferuje najpierw 400 skudów, wypłacając ostatecznie tylko 300 – dla porównania, roczny czynsz za mieszkanie Caravaggia w 1604 roku wynosił 45 skudów. Markiz Vincenzo Giustiniani płaci aż 300 skudów za Amora zwycięskiego i odrzuca późniejszą ofertę odsprzedaży za tysiąc pistoli, podczas gdy Ciriaco Mattei za Świętego Jana Chrzciciela płaci zaledwie 85.
Najbardziej zaskakujący epizod dotyczy Genui: w 1605 roku, uciekając z Rzymu po napaści na notariusza, Caravaggio otrzymuje od rodu Doriów propozycję namalowania fresku w loggii za 6000 skudów – sumę astronomiczną – i odmawia. Nikt do dziś nie potrafi wyjaśnić dlaczego. Ostatnim głośnym epizodem cenowym przed zabójstwem Tomassoniego jest Śmierć Marii, odrzucona przez zakonników z Santa Maria della Scala jako zbyt realistyczna (plotka głosiła, że modelką była prostytutka wyłowiona z Tybru). Płótno przechwycił Peter Paul Rubens, działający w Rzymie także jako agent księcia Mantui, przekonując go do zakupu za 280 skudów plus 20 za transport. Ciekawe jest to, że mimo rosnących honorariów Caravaggio nigdy nie wyglądał na człowieka zamożnego: w jego mieszkaniu w 1604 roku, po zarobieniu ponad tysiąca skudów w ciągu trzech lat, znaleziono tylko szmaty i sprzęty godne żebraka. Na co szedł ten pieniądz? To jedna z tych zagadek biograficznych, które w przypadku Caravaggia nigdy się nie kończą.
Dlaczego Caravaggio wciąż szokuje
Ponad czterysta lat po śmierci malarza jego płótna wciąż działają silniej niż większość barokowych ołtarzy wokół. Sekret jest prosty, choć w epoce Caravaggia uznawany za skandaliczny: brak idealizacji. Święci mają brudne stopy, modele pochodzą z rzymskiej ulicy, a światło pada tak, jakby ktoś faktycznie otworzył okno w ciemnym kościele. Święci o brudnych nogach przetrwali w pamięci znacznie lepiej niż większość gładkich, idealnych aniołków swojej epoki – to chyba najlepsza lekcja, jaką Caravaggio może dać każdemu, kto wierzy, że sztuka sakralna musi być sterylna.
Na marginesie – nawet jego śmierć wciąż budzi spory naukowe, co samo w sobie jest dość caravaggiowskie. Oficjalna wersja mówi o gorączce, która dopadła malarza w Porto Ercole w lipcu 1610 r., gdy płynął do Rzymu po papieskie ułaskawienie. Włoski historyk sztuki Vincenzo Pacelli, opierając się na dokumentach z archiwów watykańskich, wysunął jednak hipotezę, że Caravaggio zginął zamordowany w Palo koło Civitavecchii, prawdopodobnie na zlecenie Zakonu Maltańskiego, którego jednego z kawalerów miał wcześniej znieważyć. To pozostaje hipoteza, nie ustalony fakt – ale dobrze pokazuje, że nawet czterysta lat później biografia tego malarza wciąż potrafi wywoływać śledztwa iście kryminalne.
Praktyczne wskazówki przewodnika
Kościoły (San Luigi dei Francesi, Santa Maria del Popolo, Sant’Agostino) zwiedza się bezpłatnie, ale bywają zamykane w czasie nabożeństw – najlepiej przychodzić rano.
W kaplicy Contarelli oświetlenie aktywuje się po wrzuceniu monety – bez tego płótna pozostają w półmroku.
Do Galerii Borghese trzeba zarezerwować konkretny termin wejścia z wyprzedzeniem – wejście bez rezerwacji jest niemożliwe.
Bilety i rezerwacje do głównych muzeów Rzymu warto zaplanować z wyprzedzeniem – szczegóły w naszym przewodniku po biletach w Rzymie.
Muzea Watykańskie (Galeria obrazów Pinacoteca – gdzie znajduje się „Złożenie do grobu”) warto połączyć z wizytą w Kaplicy Sykstyńskiej.
Najczęstsze pytania
Gdzie w Rzymie można zobaczyć obrazy Caravaggia za darmo?
W trzech kościołach: San Luigi dei Francesi (kaplica Contarelli), Santa Maria del Popolo (kaplica Cerasi) i Sant’Agostino (Madonna Pielgrzymów). Wejście do wszystkich trzech jest bezpłatne.
Ile obrazów Caravaggia jest w Rzymie?
Około dwudziestu czterech-dwudziestu sześciu autentycznych dzieł, rozsianych pomiędzy kościołami i głównymi muzeami – to największe skupienie jego twórczości na świecie.
Kiedy naprawdę Caravaggio przyjechał do Rzymu?
Tradycyjnie podawano rok 1592-1593, ale dokumenty archiwalne odnalezione w Archivio di Stato di Roma i ogłoszone w 2011 roku wskazują raczej na koniec 1595 roku. Spór wśród badaczy trwa do dziś.
Ile zarabiał Caravaggio na swoich obrazach?
Bardzo różnie: od jednego grosso za pojedynczą głowę świętego na początku kariery po 400 skudów za publiczne zlecenia kościelne w szczycie sławy. Mimo to nigdy nie wyglądał na zamożnego człowieka.
Czy do Galerii Borghese trzeba rezerwować bilet?
Tak, wejście do Galleria Borghese jest możliwe wyłącznie z rezerwacją konkretnego terminu, najlepiej kilka dni lub tygodni wcześniej.
Który obraz Caravaggia w Rzymie jest najsłynniejszy?
Trudno wybrać jeden, ale „Powołanie św. Mateusza” w San Luigi dei Francesi i „Dawid z głową Goliata” w Galerii Borghese (z domniemanym autoportretem malarza jako Goliata) są zwykle wymieniane jako najbardziej rozpoznawalne.
Czy obrazy Caravaggia w kościołach są zawsze widoczne?
Tak, ale w niektórych kaplicach (np. Contarelli) oświetlenie aktywuje się po wrzuceniu monety – bez tego płótna pozostają w półmroku.
Czy można zwiedzić Caravaggiów w Rzymie w jeden dzień?
Trzy darmowe kościoły leżą blisko siebie w okolicy Piazza Navona i da się je zwiedzić w ciągu kilku godzin. Muzea (Borghese, Watykańskie, Barberini, Doria Pamphilj, Kapitolińskie, Corsini) wymagają rozłożenia na kilka dni, jeśli chce się ich zobaczyć wszystkie – zwłaszcza biorąc pod uwagę rezerwacje terminów wejścia.
Chcecie zobaczyć te płótna na własne oczy i usłyszeć więcej o skandalach kardynała Contarellego i metodach kolekcjonerskich Scipione Borghese? Zarezerwujcie wycieczkę z licencjonowanym przewodnikiem – trasa trzech kościołów świetnie łączy się ze zwiedzaniem Piazza Navona i Panteonu.
Zobacz jeszcze: Panteon – Plac del Popolo – Park Villa Borghese – Nasz kanał YouTube